Cumhuriyet’in 7 Mayıs 1924 tarihinde yayımlanan ilk sayısında, büyük önder Mustafa Kemal Atatürk’ün Yunus Nadi’ye verdiği demeç yer almıştır.
Yunus Nadi’nin sorularına yanıt veren Mustafa Kemal Atatürk, Samsun’a çıkışından Milli Mücadele’nin merkezi olarak Ankara’nın seçilmesine kadar birçok konuda önemli açıklamalarda bulunuyor:
Ankara’dan İstanbul’a doğru yola çıktığımız sırada ilk sözlerimiz, dört yıl önce geldiğimiz Ankara ile dört yıl önce bıraktığımız İstanbul ve bu iki şehrin mevcut durumları üzerine olmuştur. Bu noktada Gazi’nin sözlerinin aslına sadık kalmasına özellikle dikkat ederek Yunus Nadi olarak Cumhuriyet’e yazıyorum:
Evet, kısa zamanda büyük ilerleme kaydedildi. Şüphe yok ki İstanbulumuz güzeldir; ancak Ankaramız tüm eksikliklerine rağmen daha az güzel değildir. Bunu özellikle bizler biliriz, değil mi? Ayrıca, şimdi Ankara devletimizin merkezidir. Gerçekten de, Ankara’nın durumu nedeniyle merkezi yönetim açısından son derece ilgi çekici ve güven verici bir konumda olduğu açıktır. Bu nedenle benim kararlarım, eylemlerim ve girişimlerim üzerinde doğal olarak etkilerini göstermiştir.
BİR AN OLSUN SALLANMADILAR
Aslında işe ülkenin doğusunda, doğu sınırından başladım. Daha sonra batıya doğru gelme ihtiyacı hissettim. Nihayet Ankara’da durdum ve ülke işlerini milletin arzusu doğrultusunda yönetmek için başka bir yere gitmeye ihtiyaç duymadım. Türkiye’nin ve Türk milletinin yararına olan işlerin en sağlam savunmasının da yalnızca Ankara’dan gerçekleştirilebileceği olaylarla netleşmiştir. En zor koşullar altında, en az hazırlıklı olduğumuz dönemde en büyük darbelerin tersine çevrilebilmesindeki en güçlü sebeplerden biri de Ankara’nın coğrafi konumudur.
Ankara’nın doğal yapısı ve coğrafyasıyla ilgili değerli bir yön daha bulunmaktadır: En acı ve kötü günlerde halk her taraftan çeşitli yollarla zehirlenirken Ankaralılar, ülke ve milletin gerçek kurtuluşuna yönelik girişimler konusunda inançlarını ve güvenlerini bir an bile yitirmemişlerdir.
Ankara’ya kabul edildiğim gün sadece bir vatandaş olarak oradaydım; hiçbir sıfatım veya unvanım yoktu. Ancak buna rağmen, Ankara ve çevresi çocuklarıyla, kadınlarıyla, yaşlılarıyla birlikte şehirden Dikmen tepesine kadar tüm alanı doldurarak beni karşılamışlardır.
İstasyondan hükümet dairesine uzanan caddenin her iki yanında eski Türk giysileri giymiş gençler bıçakları ve tabancaları ellerinde taşıyarak dolmuştu. Bu gençler ve onlarla birlikte bütün halk “Yurdu ve milleti düşmandan kurtarmak için hepimiz ölmeye hazırız, emrinizi bekliyoruz” diye haykırıyordu.
O sırada Ankara istasyonu yabancı subaylar ve askerleri tarafından işgal altındaydı. O güne kadar Ankaralıları ölü gibi zanneden bu yabancılar bu muazzam gösteri karşısında ilk korkularını gizleyemediler. Ben Ankara’yı coğrafya kitaplarından çok tarihsel kaynaklardan cumhuriyet merkezi olarak öğrendim. Gerçekten Selçuklu yönetiminin dağılmasının ardından Anadolu’da kurulan küçük egemenliklerin isimleri arasında bir de Ankara Cumhuriyeti’ni görmüştüm. Tarih sayfalarının bana tanıttığı cumhuriyet merkezi olan Ankara’ya ilk geldiğim günde gördüm ki geçmiş yüzyıllara rağmen hâlâ o cumhuriyet potansiyeli varlığını sürdürüyor.
Türkiye’nin hemen hemen tüm bölgelerini gezip gördüğüm için o dönemde adı cumhuriyet olmayan diğer yerlerin bugünkü insanlarının da aynı potansiyelden kesinlikle uzak olmadığını anladım.
İSTANBUL’DA UYANAN DÜŞÜNCE
Beni Türkiye’ye en uygun merkezin Ankara olabileceğine inandıran ilk neden oldukça eskidir ve düşünsel temellere dayanmaktadır. Bu konuya dair düşüncelerim her İstanbul’da bulunduğum zaman diliminde -hayatımın çok az günü İstanbul’da geçmiştir- uyanmıştır. Özellikle genel savaş sonrası girdiğimiz ateşkes dönemlerinde İstanbul sokaklarını dolduran yabancı süngüleri ile Boğaziçi sularını karartan düşman gemileri bu düşüncelerimi pekiştirdi ve artık hiçbir kişiye ya da fikre en ufak bir ilgi duymaksızın bu boğucu atmosferden çıkma kararımı aldım. Beni İstanbul’dan Samsun’a götüren vapur Boğaziçi’ni geride bırakıp Karadeniz’e açılırken İstanbul ufuklarına baktım.
Orada her türlü savunmanın yasaklandığı, kalpleri kan ağlayan, zihinleri yanan İstanbul halkı için içten içe üzüldüm; gözlerimde yaşlar oluştu. Fakat bu sevgili kardeşlerin kesinlikle kurtulacağına dair o kadar emindim ki bu güven benim için teselli kaynağı oldu.
Bundan sonraki girişimler ve olaylar hemen hemen hepinizce bilinmektedir. Bununla birlikte İstanbul’dan ayrıldığım günden itibaren ortaya çıkan olayların belgelerini düzenleyerek anılarımı yazmayı düşünüyorum. Bunu gelecek nesiller için Türkiye Cumhuriyeti tarihi adına bir görev olarak kabul ediyorum. Bilirsiniz ki herhangi bir tarihi belgeye ulaştığımızda onun gerçeğe uygun olup olmadığına inanmak için dayandığı kaynaklar araştırılır. Bizim şimdiye kadar doğru bir ulusal tarihe sahip olamamamızın sebebi ise tarihimizin belgeye dayanmaktan çok bazı övücü veya kendini beğenmiş kişilerin gerçek dışı sözlerinden başka kaynak bulamama talihsizliğidir.
